بررسیهای اقتصادی نشان میدهد انتقال پروازهای داخلی از فرودگاه مهرآباد به فرودگاه امام خمینی (ره) میتواند منجر به افزایش قابل توجه هزینه مؤثر سفر برای مسافران شود. بر اساس محاسبات صورت گرفته، هر مسافر به طور متوسط با افزایشی حدود ۶۳۰ هزار تومان در هزینههای سفر مواجه خواهد شد.
تحلیل اقتصادی هزینه تعمیمیافته سفر
در اقتصاد حملونقل، انتخاب مسیر سفر تنها بر اساس قیمت بلیت انجام نمیشود، بلکه هزینه تعمیمیافته سفر که شامل سه بخش اصلی است ملاک تصمیمگیری قرار میگیرد:
۱. قیمت بلیت
۲. ارزش زمانی مسافر
۳. هزینه ناشی از ریسک و عدم قطعیت
محاسبه افزایش هزینهها در سناریوی انتقال پروازها
با فرضهای محافظهکارانه زیر:
- ارزش زمانی متوسط مسافر داخلی: ۴۰۰ هزار تومان در ساعت
- افزایش زمان دسترسی به فرودگاه امام: ۴۵ دقیقه
- افزایش هزینه حملونقل زمینی: ۴۰۰ هزار تومان
- کاهش ریسک تأخیر: معادل ۱۰ دقیقه صرفهجویی زمانی
محاسبه نهایی:
(۰.۷۵ ساعت × ۴۰۰,۰۰۰ تومان) + ۴۰۰,۰۰۰ تومان – ۶۸,۰۰۰ تومان = ۶۳۲,۰۰۰ تومان
این افزایش معادل رشد تقریبی ۲۵ درصدی در هزینه مؤثر سفر نسبت به بلیت متوسط ۲.۵ میلیون تومانی در مسیرهای پرتردد است.
پیامدهای کاهش تقاضای پروازهای داخلی
با توجه به کشش قیمتی تقاضای پروازهای داخلی (بین ۰.۸- تا ۱.۲-)، افزایش ۲۵ درصدی هزینه تعمیمیافته سفر میتواند منجر به کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی تقاضا شود. حتی در سناریوی محافظهکارانه، افت ۱۵ تا ۲۰ درصدی تقاضا برای مسیرهای پرتردد قابل انتظار است.
تأثیر بر گروههای مختلف مسافری:
- مسافران تجاری: حساسیت بیشتر به زمان، اما کشش قیمتی کمتر
- مسافران تفریحی و خانوادگی: حساسیت بیشتر به هزینه، احتمال بالاتر تغییر مد سفر
تهدید رقابتی حملونقل ریلی
در مسیرهای کوتاهمدت مانند تهران–اصفهان، زمان کل سفر هوایی از فرودگاه امام به ۴ تا ۴.۵ ساعت میرسد که با زمان سفر ریلی قابل مقایسه است. با توجه به هزینه کمتر قطار، ممکن است هزینه تعمیمیافته سفر ریلی از سفر هوایی پیشی بگیرد و مزیت رقابتی هواپیما کاهش یابد.
پیامدهای رفاهی و اجتماعی
در یک مسیر با سالانه ۳ میلیون مسافر، کاهش ۲۰ درصدی تقاضا به معنای خروج ۶۰۰ هزار مسافر از بازار است. با فرض زیان رفاهی متوسط ۳۰۰ هزار تومان برای هر نفر، زیان سالانه رفاه مصرفکننده به حدود ۱۸۰ میلیارد تومان میرسد.
پیششرطهای موفقیت سیاست انتقال پروازها
برای کاهش تأثیرات منفی این سیاست، لازم است اقدامات زیر صورت پذیرد:
۱. بهبود دسترسی زمینی:
- کاهش زمان دسترسی به کمتر از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه اختلاف با مهرآباد
- توسعه اتصال ریلی سریع به فرودگاه امام
۲. کاهش هزینههای جانبی:
- یکپارچهسازی بلیت داخلی و بینالمللی
- ارائه خدمات حملونقل زمینی مقرونبهصرفه
۳. مدیریت هوشمند:
- اجرای تدریجی و تفکیکی انتقال پروازها
- مدیریت هوشمند زمانبندی پروازها
- تمرکز بر بهبود زیرساختها به جای جابهجایی صرف
جمعبندی: رویکرد متعادل ضروری است
انتقال پروازهای داخلی به فرودگاه امام خمینی (ره) اگرچه از منظر کلان شبکه هوایی میتواند مزایایی مانند توزیع ظرفیت و کاهش ازدحام مهرآباد داشته باشد، اما بدون بهبود همزمان دسترسی زمینی و کاهش هزینههای جانبی سفر، احتمالاً به کاهش تقاضا و تضعیف مزیت رقابتی حملونقل هوایی منجر خواهد شد.
سیاست بهینه، اجرای تدریجی این انتقال با اولویتدهی به بهبود زیرساختهای دسترسی و حفظ تعادل بین منافع شبکه هوایی و هزینههای وارد شده بر مسافران است.
