تهران – افزایش پیدرپی قیمت بلیت هواپیما، کاهش قدرت خرید خانوارها و رشد چشمگیر هزینههای جانبی سفر، این پرسش را برای مسافران به یک چالش جدی تبدیل کرده است: مقایسه سفر زمینی و هوایی در شرایط فعلی، کدام گزینه بهصرفهتر است؟ دادههای رسمی و اظهارنظرهای فعالان صنعت نشان میدهد پاسخ به این سؤال، بیش از آنکه به انتخاب شخصی بستگی داشته باشد، به وضعیت اقتصادی خانوارها گره خورده است.
مقایسه سفر زمینی و هوایی در مسیرهای پرتردد؛ فاصله نجومی قیمتها
بررسی بازار پروازهای داخلی نشان میدهد قیمت بلیت هواپیما در مسیرهای پرترددی مانند تهران-مشهد در آستانه نوروز ۱۴۰۵ به ارقامی رسیده که مقایسه سفر زمینی و هوایی را به نفع گزینه اول سنگین میکند. بر اساس اعلام انجمن شرکتهای هواپیمایی، با توجه به افزایش نرخ سوخت هواپیما در لایحه بودجه ۱۴۰۵، بهای بلیت تهران-مشهد از ۶ میلیون تومان به ۸.۵ میلیون تومان افزایش خواهد یافت . این در حالی است که هزینه سفر زمینی با اتوبوس یا خودروی شخصی در همین مسیر، همچنان کسری از این رقم است.
جدول زیر مقایسه سفر زمینی و هوایی را در مسیرهای پرطرفدار نشان میدهد :
| مسیر (تهران به) | محدوده قیمت بلیت هواپیما (تومان) | هزینه تقریبی سفر زمینی (تومان) |
|---|---|---|
| مشهد | ۱.۵ تا ۳ میلیون (فعلی) – ۸.۵ میلیون (پیشبینی ۱۴۰۵) | ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار (اتوبوس) |
| کیش | ۲.۵ تا ۴.۵ میلیون | ۱ تا ۱.۵ میلیون (کشتی) |
| شیراز | ۱.۳ تا ۲.۸ میلیون | ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار (اتوبوس) |
افزایش نجومی هزینهها؛ دلار و سوخت محرک اصلی گرانی بلیت
کارشناسان صنعت هوایی میگویند مقایسه سفر زمینی و هوایی زمانی معنادار میشود که بدانیم حدود ۷۰ درصد هزینههای شرکتهای هواپیمایی ارزی است و با جهش نرخ دلار، این هزینهها به شدت افزایش یافته است . مقصود اسعدی سامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی، در این باره میگوید: «نرخ سوخت هواپیما از لیتری ۶۰۰ تومان به بیش از ۱۵ هزار تومان رسیده و در بودجه ۱۴۰۵، نرخ سوخت جت معادل ۶۰ درصد قیمت خرید پالایشگاه تعیین شده که میتواند به لیتری ۳۴ هزار تومان برسد. این یعنی افزایش قیمت بلیت اجتنابناپذیر است» .
در مقابل، سفر زمینی اگرچه با چالشهای خاص خود مانند زمان طولانیتر، خستگی راه و گاهی ایمنی کمتر همراه است، اما برای بسیاری از خانوارها همچنان تنها گزینه باقی مانده است. مقایسه سفر زمینی و هوایی در شرایطی که خط فقر گسترش یافته، نشان میدهد سفر هوایی به تدریج از سبد مصرفی طبقه متوسط در حال حذف شدن است.
عوارض و مالیات؛ هزینههای پنهان در مقایسه سفر زمینی و هوایی
یکی از نکات مغفول در مقایسه سفر زمینی و هوایی، تأثیر عوارض و مالیاتهای غیرمستقیم بر قیمت نهایی بلیت است. فعالان صنعت میگویند حدود ۱۷ درصد از قیمت بلیت هواپیما به انواع عوارض و مالیات بر ارزش افزوده اختصاص دارد [citation:text from user article]. این در حالی است که سفر زمینی، بهویژه با وسایل نقلیه شخصی، تا حد زیادی از این هزینهها معاف است.
از سوی دیگر، عوارض خروج از کشور در سال ۱۴۰۵ افزایش چشمگیری داشته است. بر اساس لایحه بودجه، عوارض خروج برای سفر اول از ۶۷۵ هزار تومان به ۹۰۰ هزار تومان، برای سفر دوم به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و برای سفر سوم و بیشتر به دو میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده است . این ارقام، وقتی در کنار افزایش قیمت بلیت قرار میگیرد، مقایسه سفر زمینی و هوایی را برای سفرهای خارجی نیز به نفع گزینه زمینی تغییر میدهد.
افت تقاضا در بازار پرواز؛ نتیجه طبیعی مقایسه سفر زمینی و هوایی
آمارها نشان میدهد تعداد مسافران پروازهای داخلی از بیش از ۴۴ میلیون نفر در سال ۱۳۹۶ به کمتر از ۲۷ میلیون نفر در سال ۱۴۰۰ رسیده است؛ یعنی کاهشی نزدیک به ۴۰ درصد در کمتر از چهار سال [citation:text from user article]. اگرچه شرکت فرودگاهها اعلام کرده در ۱۰ ماه ابتدایی امسال ۳۰ میلیون مسافر جابهجا شدهاند، اما این رقم همچنان ۳۲ درصد کمتر از اوج خود در ۱۳۹۶ است. این افت، نتیجه مستقیم مقایسه سفر زمینی و هوایی از سوی خانوارهایی است که توان پرداخت هزینههای پرواز را ندارند.
دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی با تأیید این موضوع میگوید: «اقتصاد صنعت هواپیمایی کشور مشکل دار است و در شرایط نامناسبی به سر میبرد، زیرا تقاضایی را در بازار شاهد نیستیم و شرکتها به سختی بلیت میفروشند» [citation:text from user article]. گزارش انجمن شرکتهای هواپیمایی نشان میدهد شرایط اقتصادی در شش ماه اول سال منجر به کاهش ۱۹ درصدی مسافران نسبت به سال گذشته شده است .
نتیجهگیری؛ مقایسه سفر زمینی و هوایی در بنبست اقتصادی
آنچه از مجموع دادهها برمیآید، تصویری از صنعت هوایی است که در میانه فشار هزینهها و افت تقاضا گرفتار شده است. مقایسه سفر زمینی و هوایی برای مسافران، دیگر صرفاً یک انتخاب سلیقهای نیست، بلکه نتیجه مستقیم وضعیت اقتصادی خانوارهاست. از یک سو، هزینههای سرسامآور پرواز، این گزینه را برای بسیاری غیرقابل دسترس کرده و از سوی دیگر، سفر زمینی با همه محدودیتهایش، همچنان تنها راه باقی مانده است.
در این میان، تصمیمهای سیاستی مانند افزایش نرخ سوخت، اعمال عوارض جدید و قیمتگذاری دستوری، نه تنها به بهبود وضعیت کمک نکرده، بلکه بر ابهام آینده افزوده است. تا زمانی که نگاه واقعبینانهای به اقتصاد صنعت هوایی و قدرت خرید مردم وجود نداشته باشد، مقایسه سفر زمینی و هوایی همیشه به ضرر گزینهای تمام میشود که روزگاری نه چندان دور، نماد سرعت و راحتی بود.
